Schaam je, dat is goed voor je

18-01-2012
Niki
Schaam je, dat is goed voor je

Als wij ons schamen komt dat omdat ons zelfbeeld wordt bedreigd. Als we plaatsvervangende schaamte voelen, is dat omdat het gedrag van een groepslid slecht op ons afstraalt of omdat wij onszelf inleven in een ander. Maar je af en toe eens schamen voor een ander is behoorlijk nuttig, want zo leren wij sneller van de fouten van anderen. Dat zijn enkele conclusies van onderzoekster Stephanie Welten van de universiteit van Tilburg die over een paar dagen promoveert op haar onderzoek naar schaamte.

Iedereen heeft er wel eens last van: schaamte, maar hoe werkt deze emotie waarbij we soms het liefst door de grond zouden zakken? En waarom hebben we ook last van plaatsvervangende schaamte, als we zelf niets verkeerd hebben gedaan? Het promotieonderzoek van Stephanie Welten geeft antwoorden op deze vragen.

Stephanie Welten ging vooral op zoek naar de werking van schaamte. Een van haar conclusies is dat schaamte ook voordelen oplevert. Het is aan de ene kant een van de meest intens negatieve emoties die mensen kunnen ervaren, maar aan de andere kant ook een van de meest belangrijke emoties die sociaal gedrag bevorderen. Of zoals Welten het stelt: "Een wereld zonder schaamte is als Idols zonder jury."

Schaamte wordt gezien als de voornaamste emotie die draait om ons zelfbeeld, maar toch gaf de literatuur over schaamte geen duidelijkheid over de werking van deze emotie. Hoe kan het bijvoorbeeld dat mensen zich ook plaatsvervangend kunnen schamen zonder dat ze zelf iets verkeerd gedaan hebben? En hoe kan het dat schaamte zowel tot egoïstisch als tot sociaal gedrag kan leiden?

Sociale context verandert schaamtegevoel


Stephanie Welten toont aan dat schaamte draait om een bedreigd zelfbeeld. Hetzelfde geldt voor plaatsvervangende schaamte. Doordat we ons identificeren met een groep, kan schaamtevol gedrag van een groepslid negatief afstralen op onszelf. Dat gedrag vormt dan een bedreiging voor onze reputatie (bijvoorbeeld als landgenoten zich in het buitenland misdragen).

Maar we kunnen ook plaatsvervangende schaamte voelen als we onszelf inbeelden in de plaats van een ander die zich schaamtevol gedraagt. Dit soort schaamte wordt vaak gevoeld voor vreemden en wordt veroorzaakt door een ingebeelde zelfbedreiging, bijvoorbeeld als kandidaten bij Idols heel vals zingen.


Stephanie Welten laat zien dat dit een hele nuttige ervaring is, omdat mensen kunnen leren van de fouten van anderen, zonder zelf de fout te hoeven maken. De onderzoekster ontdekte ookdat de sociale context invloed heeft op schaamtegevoel: als (publiek in) de omgeving op de hoogte is van de schaamtegebeurtenis, gedraagt de betreffende persoon zich socialer dan wanneer de omgeving niet op de hoogte is van de gebeurtenis. Dit sociale gedrag is er op gericht om de zelfbedreiging in schaamte aan te pakken.

*Stephanie C. M. Welten studeerde in 2007 cum laude af in de Psychologie aan de Universiteit van Tilburg. Per 1 februari werkt zij als universitair docent Persuasieve Communicatie bij de vakgroep Communicatiewetenschap aan de Universiteit van Amsterdam.

*Foto: Sharon-Anouk Brouns.

 

Reageren

  • HTML niet toegestaan. URL's worden automatisch clickable.
    * E-mail adres wordt niet getoond