"Als fotograaf, beweeg ik mij sereen door het leven"

22-07-2011
Niki
"Als fotograaf, beweeg ik mij sereen door het leven"

Hij trekt graag naar de zee, even weg van 'de mensen.' Toch is fotograaf Dirk Vermeirre een sociale jongen. "Je moet je open stellen voor nieuwe mensen en situaties. Dan gebeuren er bijzondere dingen." In gezelschap rolt het ene verhaal na het andere over zijn lippen. Over vreemde vogels in Antwerpen en bizarre figuren die hij op de televisie of You Tube heeft gezien. "Ik houd van die mensen. Je weet wel, die mensen die je ziet in Man Bijt Hond, van die echte individualisten."

Voor de middag kun je hem beter niet bellen, want een echte vroege vogel is hij niet. Toch heeft hij al vijftien jaar geen druppel alcohol aangeraakt. "Ik heb vroeger wel teveel gedronken, maar ik kon er steeds minder goed tegen. Bovendien dacht ik dat ik op die troebele momenten de prachtigste foto's maakte, maar dat bleek 's morgens enorm tegen te vallen. Als fotograaf ben je op je best als observator aan de rand. Dat ben ik. Iemand die alles bekijkt en in zich opneemt." Op stap gaan, doet hij nog altijd graag. Bij voorkeur ver weg van de begaanbare paden, want dáár is het pas echt leuk. "Soms rijd ik maar wat rond en dan zeggen passagiers: "Waar rijd jij nu naartoe?" Dan zeg ik: "Ik weet het niet en ik wil het ook niet weten."

Terug naar de kust

Tijdens zijn zwerftochten door Antwerpen of langs de kust, hangt zijn fototoestel altijd rond zijn nek. Dat levert prachtige plaatjes op, die even verassend zijn als de dagelijkse onverwachtheden die het leven van Dirk Vermeirre boeiend maken. Maar hij werkt ook graag aan projecten die soms een leven lang duren. Zoals de Noordzee. Het is zijn meest geliefde personage. Van Zeeland tot Noord-Frankrijk probeert hij de vele gezichten van de kust en de zee in beeld te brengen. Het resultaat was onlangs te bewonderen in Galerie Morael in Knokke onder de titel 'Van Normandië tot Zeeuws-Vlaanderen.' In Antwerpen had hij dan weer net een andere expositie waarin de orthodoxe, Antwerpse Joden centraal staan.

Hoe is dat ontstaan dat je de Antwerpse Joden voor je lens hebt gehaald?

"Dat is iets waar ik negen jaar mee bezig ben. In Antwerpen leeft een grote orthodoxe-Joods gemeente. Als ik de stad inreed via de Joodse buurten en ik die mensen zag lopen, trok mij dat altijd visueel aan. De mensen zijn gekleed alsof de tijd is blijven stilstaan. In 100 of 200 jaar is die kleding niet veranderd. Visueel vind ik dat mooi. Het straalt ook waardigheid uit. Ik wilde die wereld graag in beeld brengen."

Had je ook contact met mensen uit de Joodse gemeenschap in Antwerpen?

"Aanvankelijk niet, maar dat is stilaan gekomen. Je kunt deze groep als gemeenschap ook niet elke dag van het jaar fotograferen. Er is Poerim, een groot Joods feest. Op die dag weten de mensen waarom ze gefotografeerd worden, namelijk vanwege het feest. Op andere dagen als mensen hen wat schuw of stiekem staan te fotograferen, voelen deze Joden zich eerder wat ongerust. Dat is begrijpelijk. Er is hier een Antwerpen een periode geweest van bomaanslagen, gericht tegen Joden. Sindsdien zijn er ook aan alle synagogen betonblokken geplaatst, zodat er geen bomauto's kunnen geparkeerd worden. Dat blijft bij Joden toch altijd wat door het hoofd spoken. Zij fotograferen zelf ook niet zoveel als wij en vinden het daarom ook niet zo normaal. Mensen verschuilen zich dan ook achter een krant of achter een muur. Ik accepteer dat. Als mensen niet willen, moet je ze met rust laten."

Hoe heb je dat dan aangepakt, als je onderwerp eigenlijk niet zo happig is?

"Ik spreek mensen aan en heb zo zeer open en sympathieke mensen leren kennen. Ik had een tijd geleden ook foto's die ik al had gemaakt van Antwerpse Joden op een fotogalerij op internet gezet en kreeg daar best wat reacties op. Een Joodse man uit Canada liet mij weten: "Wat leuk, ik herken mijn leraar op de foto." En sommigen begonnen mij ook informatie te geven van de datum van Joodse feesten zoals bijvoorbeeld Poerim. Dat vindt namelijk nooit plaats op een vaste datum. Bovendien loopt de Joodse kalender anders dan de onze. De nieuwe dag begint bij hen ook 's avonds, met het gevolg dat ik in het begin vaak een dag te laat verscheen. Nu houden mensen mij op de hoogte en intussen ben ik ook bij mensen thuis gaan fotograferen."

Je bent ook enorm geboeid door de kust?

"Dat is mijn hoofdonderwerp. De kust en de zee fascineren mij het allermeest. Even weg van de mensheid, weg van de ellende. Niet dat er altijd en overal miserie is, maar in de  
maatschappij is er toch wel een heel pak ellende. Niet per se in mijn leven, maar in het algemeen. Aan de zee is er weidsheid en ruimte en dat inspireert mij. De zeelucht is ook anders. Ik kom vooral aan de zee als er zelfs geen hond rondloopt. Ik vertoef er ook onder alle weersomstandigheden. Als mens voel ik daar een enorme binding met de natuur. Ik probeer de gevoelens die ik zelf op dat moment ervaar in beeld te brengen. Ik maak geen realistische foto's, maar meer impressies. Ik doe dat in Zeeuws-Vlaanderen, de Belgische kust en Noord-Frankrijk. In Frankrijk heb je prachtige brede kusten waar zelfs in het hoogseizoen weinig mensen zijn. In België is dat soms wel moeilijker. Daar zie je op een warme dag nog nauwelijks de zee tussen al dat mensenvlees. Helaas is er aan onze kust ook een enorme hoeveelheid beton te vinden die daar vaak op onwettelijke wijze is terechtgekomen."

Hoelang ben je eigenlijk al fotograaf en hoe zag je beroepsleven er tot nog toe uit?

"Ik fotografeer al sinds mijn vijftiende en heb eerst lang voor kranten en tijdschriften gewerkt. De krant waar ik voor werkte is toen failliet gegaan en niemand wist wat er ging gebeuren. Ik ben in die tijd weggegaan en in de stripwereld gestapt. Ik kende veel striptekenaars en was ook een verwoed verzamelaar. Ik verzamelde boeken, legde contacten met winkeliers, uitgevers en tekenaars... Ik hield mij bezig met alle facetten buiten het tekenen zelf. Dat was zeer tijdrovend, dus van fotograferen kwam toen niet veel. Je moet je er ook echt in verdiepen: in oude drukken van stripboeken, stripwinkels en beurzen bezoeken in Parijs, Breda... Nederland had enorm veel stripwinkels. Sommigen van hen kochten complete stripwinkels op in Antwerpen. De vraag in Nederland naar Vlaamse stripboeken was enorm."

Hoe ben je dan weer in de fotografie gerold?

"Ik werkte intussen als graficus toen de digitale fotografie opkwam. Dat wakkerde mijn zin om te fotograferen weer aan. Klanten voor wie ik de opmaak deed, begonnen ook steeds vaker te vragen of ik ook de fotografie voor mijn rekening wilde nemen. Het verschil met vroeger was dat ik mij vanaf toen alleen bezighield met foto's maken die ik graag wilde maken. Dat is niet de gemakkelijkste weg: je word er gelukkig van, maar niet rijk (lacht). Ik probeerde zelfs voor klanten mijn stempel te drukken op de foto's die ik maakte."

Welke stempel is dat?

"Ik probeer het ongrijpbare, datgene wat niet uit te leggen is in beeld te brengen. Iets dat waanzinnig moeilijk is: daar houd ik van, daar ligt voor mij de uitdaging. Het is bij het fotograferen ook altijd een strijd geweest tussen mijn intellect of mijn gevoel. Moet ik nu mijn hart volgen of de rede laten zegevieren? Ik heb altijd meer geneigd naar het volgen van mijn gevoel. Intussen begrijp ik dat die twee op elkaar inspelen. Het gevoel wordt ondersteunt door alle informatie die in je onderbewustzijn aanwezig is. Waarom volg ik liever mijn gevoel? Omdat ik er van overtuigd ben dat ons verstand zeer beperkt is. De mens vindt zichzelf fenomenaal. Wij vinden onszelf stukken beter dan muggen en honden. Ik vraag mij serieus af of wij wel zo exceptioneel zijn. Ik hoorde ooit een Nobelprijswinnaar in de fysica zeggen: "Onze geest is beperkt, zoals de geest van mijn hond ook beperkt is. Mijn hond is buitengewoon intelligent, maar in geen duizend jaar zal ik driehoeksmeetkunde in zijn kop krijgen." Ook bij de mens zitten wij aan het plafond. Boven dit plafond zal er waarschijnlijk nog evenveel bestaan als tussen het plafond van de hond en ons. Ik denk dat wij door ons gevoel - door de sensibiliteit - dingen kunnen aanvoelen die we met ons verstand nooit weten of begrijpen."

Is het dan niet lastig om te leven in een wereld die wordt geregeerd door het verstand?

"Goh, moeilijk? In heb begin van mijn leven wel, maar ik ben consequent gebleven. Ik heb mijzelf niet willen laten bezoedelen door in een systeem te stappen. Ik was daarom als leerling al enorm rebels. Mijn vader gaf les aan het Atheneum en ik vloog bij datzelfde Atheneum buiten omdat ik te rebels was. Ik wilde gewoon niet volgepropt worden met al die stof en binnen die lijnen denken en leven. Ik wilde mijn eigen context creëren. Ik heb al dat maatschappijgedoe dus altijd van mij kunnen afhouden. Dat is moeilijk, maar dan voel ik mij het gelukkigst."

Heb je die houding ook nodig als fotograaf?

"Ik probeer gevoel en poëzie ook in mijn foto's te laten binnensluipen. Ik heb ook niet graag dat fotografie te gemakkelijk of puur technisch is, dan word ik het snel beu. Als je aan iets begint, moet het eigenlijk niet te doen zijn. Dan is het boeiend. Zoals bij het schaakspel. Ik schaak heel graag en bij het schaakspel zijn er eindeloos veel varianten. Je kunt je hele leven als een beest studeren op het schaakspel; je kunt nooit zeggen ik beheers het schaken. Dat houdt het boeiend."

Je bent een echte autodidact. Is dat een voordeel?

"Misschien. Ik zie toch erg veel mensen die zo 'strak' denken en daar moeilijk uit kunnen treden. Niet dat je continue uit moet treden, maar ik houd niet van beperking. Ik houd ervan om alle wegen open te laten, ook als fotograaf. Ik ben als fotograaf ook altijd geïnteresseerd in de mening van 'n'importe qui.' Iemand die er niets van kent, kan je foto's vanuit een hoek bekijken waarvan je het zelf nooit zou kunnen bekijken. Zo iemand kan een opmerking maken, waarvan je denkt: potverdomme! Dat kan dan weer tot iets nieuws leiden. Als je van te voren alles uitsluit, mis je de parels die uit een ontmoeting voort kunnen spruiten. Natuurlijk komt er ook veel rommel binnen als je voor alles openstaat, maar af en toe zitten er prachtige diamanten tussen."

Haal je je inspiratie dan ook uit die ervaringen?

"Het leven is eigenlijk het enige dat mij echt interesseert. Al de rest is een geweldige bijzaak. Ik ben altijd bezig met mijzelf binnen die maatschappij te verplaatsen. Vroeger voelde ik mij nooit thuis hier op aarde, maar sinds ik mijzelf als fotograaf niet meer als participant zie maar als observator heb ik mijn draai in het leven gevonden. Je moet kijken en observeren. Als je mee begint te feesten, maak je sowieso geen deftige foto meer. Als je continue observeert leer je om te beginnen ook enorm veel, ten tweede word je als observator ook door niets bezoedeld. Je kunt je zo heel sereen door het leven bewegen en hebt altijd veel stof om over na te denken."

Je bent observator aan de rand, maar je lijkt mij ook een hele sociale jongen.

"Ik ken enorm veel mensen: door mijn werk, maar ook omdat ik open sta voor mensen. Ik ken straatarme muzikanten, maar ook steenrijke industriëlen en alles daartussen. Als je in al die werelden vertoeft, merk je dat veel mensen nooit hun eigen cocon verlaten. Ik heb twintig portretten gemaakt van professoren, specialisten en geneesheren. Hun vrienden- en kennissenkring bestaat quasi alleen uit mensen uit de medische wereld. Vaak trouwen ze ook nog met een dokter. Als fotograaf is het een enorm voordeel dat je overal komt, met Jan en alleman in contact komt en veel meer informatie en impressies krijgt. Ik houd ook enorm veel van mensen. Aan de ene kant is mijn visie op de mensheid natuurlijk vrij misantropisch. Als ik op een rijtje zet wat de mens hier op deze planeet uitspookt, is dat niet echt positief. Als individu vind ik mensen bijna altijd geweldig. In bijna ieder mens ontdek ik mooie kanten."

En in groep?

"Zodra de mens in groep begint op te treden, blijft er helaas vaak niet veel waardevols over van die mooie aspecten. Dan ben ik ook meestal snel de deur uit. Gesprekken in groepen worden meestal enorm banaal: het gaat over het weer of de voetbal. Dat vind ik tijdverlies. Je kunt zeggen: "We amuseren ons geweldig", maar het is en blijft enorm vluchtig. Van die gesprekken blijft er later niets hangen. Daarom houd ik ook niet van feesten. Ik ben het liefst met twee, drie of maximaal vier mensen. Dan kun je ongelofelijke gesprekken voeren en je evengoed helemaal rot amuseren. Ik bedoel: ik houd wél van humor, het hoeft dan niet altijd doodserieus te zijn. Gesprekken in kleine groepen kunnen ook op humoristisch vlak op een heel ander niveau getild worden. Ik heb een paar goede vrienden waar ik graag mee optrek. Dat zijn allemaal stuk voor stuk grote individualisten. Indertijd werd dat iets negatiefs afgeschilderd, maar voor mij is dat het enige echte waardevolle: individuen die zichzelf zijn en blijven."

Een bevriend kunstjournalist van jou noemt het merkwaardig dat de kunstwereld je nu pas ontdekt en waardeert.

"Ik ben nooit bezig geweest met succes. Ik heb eerlijk gezegd de pest aan de zakelijke kant van mijn werk. Dezelfde vriend en journalist vroeg mij ook eens: "Zou je niet graag bekend willen worden?" Helemaal niet, ik wil gewoon kunnen leven. Succes nastreven, mijzelf verkopen, recepties en vernissages aflopen vind ik enorm tijdverlies. De kunstwereld en die vernissages kunnen soms ook heel blasé zijn. Hoewel mijn eigen vernissages altijd wél gezellig, surrealistisch verlopen met de nodige gekte die daar bij hoort. Ik krijg achteraf toch meestal de reactie: "Dat was nou eens plezant!"

Is dat niet onhandig dat je niet echt commercieel bent. Je moet er toch van leven?

"Ik ben wat vies van geld, omdat ik op jonge leeftijd heb gezien dat alles rond geld draaide. Mijn reactie is misschien wat overmatig. Als ik meer geld had, heb ik er altijd mee gesmeten: geld weggeven, iedereen trakteren... Ik probeerde eigenlijk zo snel mogelijk weer van dat geld af te komen. Dat houdt natuurlijk in dat je op bepaalde momenten weer zonder zit. Maar ik weet dat dit mijn eigen schuld is en besef dat ik daar zelf voor heb gekozen. Kijk, ik was destijds een pionier in het verzamelen van originele striptekeningen. Sommige van die tekeningen zie ik nu in catalogi staan. Als ik de prijzen van die tekeningen bekijk: 280.000 of 100.000 euro, denk ik wel eens: tja, had ik een paar van die stukjes papier bewaard had, dan zou mijn leven er nu wel helemáál anders uitzien. Dat vind ik een boeiende gedachte: één tekening die een leven van mensen in één klap totaal kan veranderen. Dat is toch ongelofelijk als je er echt over nadenkt. Niet dat ik wens dat ik rijk was geworden van een van die tekeningen, want geld interesseert mij niet echt. Ik heb altijd wat problemen gehad met geld."

Je kunt morgen toch een brood kopen?

"Ja hoor, maar ik heb periodes gekend dat ik echt niks had. Dat ik de lege flessen bijeen zocht om met het statiegeld een brood te kunnen kopen. Er leefden toen ook vier kinderen bij mij. Maar ach: een tijdje erna had ik weer wel geld en was het opnieuw feest thuis. Die niveauverschillen laten je toe om intens te leven en te ervaren. Als je ooit niks hebt gehad, weet je daarna ook hoe leuk het is om wel geld te hebben, maar het blijft een luizig gevoel om echt helemaal niks te hebben. Ik reed laatst naar de kust en onderweg ontdekte ik dat ik helemaal geen geld bij mij had. Ik had zelfs geen halve euro in mijn zak zitten. Je hebt dan hartstikke dorst en iedereen zit lekker op het terras een pint of een cola te drinken. Jij hebt ondertussen zelfs geen geld voor één enkele consumptie, zelfs niet voor een klein wafeltje om de honger te stillen. Dat was een luizig gevoel: rondlopen zonder geld. Ik had gelukkig wel genoeg benzine om weer naar huis te rijden."

Heb je die intense manier van leven nodig, als mens en als fotograaf?

"Ik ben altijd zo geweest. Ik leef graag heel bewust, zonder anderen te schaden. Ik ben een enorme hedonist die het leven ten volle wilt ervaren. Als kind ging ik bij mijn grootouders in de winter op het koude vloer naast het bed liggen tot ik het echt niet meer uithield: dan kroop ik onder de dekens in bed. Pas dan weet je hoe lekker het is om in een warm bed te liggen. Door zo te leven ben ik mij altijd van alles bewust. Zo zie je ook beter de schoonheid van de dingen." Is het die schoonheid die je ook wilt vangen in beelden? "Ja. Schoonheid is belangrijk. Er is een tijd geweest dat in de fotografie de lelijkheid regeerde. Het mocht gewoon niet mooi zijn. Het grootste uilskuiken weet dat er enorm veel lelijkheid bestaat in de wereld. Ik heb geen boodschap aan een foto van een opengescheurde vuilniszak, daar blijf ik op straat ook niet voor stilstaan. Op straat zie ik sowieso al genoeg wansmaak. Dan ga je naar het museum en zie je daar de dagelijkse lelijkheid nog eens uitvergroot aan de muur hangen, diezelfde lelijkheid die je juist wilde ontvluchten. Ach, de Westerse wereld is één grote hype. Eten moet het juiste kleurenpalet hebben, want anders kan het gewoon niet lekker zijn, zelfs de wereld van de fotografie ontsnapt er niet aan. Het Westen is gewoon het Noorden kwijt."

Meer informatie over fotograaf Dirk Vermeirre. Vanaf 1 augustus tot en met 31 oktober 2011 exposeert Dirk Vermeirre in De Notelaer in Hingene (B).

 

Reageren

  • HTML niet toegestaan. URL's worden automatisch clickable.
    * E-mail adres wordt niet getoond