28 jul 2011

Verlangen naar vroeger

Niki
Verlangen naar vroeger

Na zijn studie Slavische talen en letterkunde in Amsterdam kwam Ydon Ossen terecht in een wereld waarin Rusland centraal stond. Enkele jaren, banen en relaties later belandde hij Portugal waar hij enkele overeenkomsten ontdekte tussen Portugal en Rusland.

Ken je dat? Links en rechts - helemaal als er sprake is van een verslechterd economisch klimaat - vang je op dat mensen vinden dat het vroeger allemaal beter was. Er was minder werkloosheid, minder criminaliteit, treinen en bussen reden op tijd, de winters waren strenger en de zomers warmer. Prijzen rezen niet zo de pan uit als nu, kerstmis was gezelliger... Kortom, je had meer zekerheden.

Maar welk vroeger, vraag ik mij dan af? Want het maakt nog al een verschil of iemand de Eerste of Tweede Wereldoorlog bedoelt, of de jaren vijftig, zestig, zeventig of tachtig van de twintigste eeuw. Ik kan me van Russen herinneren dat zij de 'goede oude tijd' associëren met de communistische tijd van de Sovjetunie en name de jaren van Stalin.

Nooit eerder in de geschiedenis waren vervolgingen van tegenstanders zo meedogenloos en wreed als in die jaren. Maar goed, de treinen reden op tijd en leveringen aan winkels vonden plaats uit angst voor de kogel als dat niet gebeurde. Afwijkende meningen werden niet getolereerd. Wie niet mee wilde werken aan het systeem werd maatschappelijk uitgesloten. Dat klinkt als een heerlijk zorgeloos bestaan dus. De goeie ouwe tijd.

Portugal

Momenteel woon ik in Portugal. In 1974 maakte hier een overigens vreedzame revolutie een einde aan een jarenlange rechtse dictatuur op fascistische basis, en toch zijn er mensen die terugverlangen naar toen, "omdat het leven toen makkelijker was dan nu, anno 2010." Geen last van immigranten of prostitutie of drugs.

Het feit dat ik als buitenlander destijds door het toenmalige regime verdacht, vervolgd en wellicht gevangen of uitgezet had kunnen worden, alsook alle Portugezen die contact met mij zouden hebben, weegt niet op tegen de nostalgische voordelen. Vroeger was er immers orde, discipline en rust.

Er waren natuurlijk ook minderjarigen die te voet tien kilometer moesten afleggen om schoon water te halen voor de hele familie, de hoofdstad kende vele sloppenwijken, er waren families die honger leden en analfabetisme was meer regel dan uitzondering. En toch wegen deze feiten blijkbaar niet op tegen een crisis zoals we die nu meemaken. "Al met al was het nog niet zo slecht destijds', hoor ik mensen zeggen....

Oma's appeltaart

Voor menigeen, opgegroeid in noordelijkere landen waar geen dictatuur was tot de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw, lijkt 'vroeger' eerder te verwijzen naar de generatie van grootouders, lang, lang geleden: knus, vertrouwd en bewezen.

Je merkt het eigenlijk al bij reclames: voor het predikaat kwaliteit gebruik je het woord 'oma.' Oma's appeltaart is beter dan gewone appeltaart en een omafiets staat voor degelijk en onverwoestbaar. Maar als ik me probeer voor te stellen hoe mijn grootouders leefden: zonder kinderen geen vorm van ouderdomsvoorziening, geen kinderbijslag, geen centrale verwarming, geen pc met internet, geen auto, geen wasmachine, geen badkamer in huis maar badhuizen in elke straat voor een wekelijkse douche .... een conservatieve maatschappij waarin afwijkende opvattingen niet werden gewaardeerd. Zou ik zo kunnen of willen leven? Ik betwijfel het.

Romantiseren

Het is makkelijk het verleden te romantiseren. Misschien is het een hulpmiddel om de dagelijkse beslommeringen te ontvluchten? Vroeger ging alles minder snel, je had minder keus dus was er minder om uit te zoeken, minder nadenken, minder hoofdbrekens.  Hoe was het in mijn jeugd ook alweer? Een kleuren of zwartwit-tv met hooguit zes zenders, geen mobiele telefoons, geen pc, afstandsbedieningen noch magnetrons, geen internet en online winkels.... Boodschappen doen? Tot 18 uur. TV kijken? Vanaf 18 uur. Met iemand afspreken? Van te voren afspreken, per brief of vaste telefoon, en guess what? Het was mogelijk! Mensen leefden en ik kan me niet voorstellen dat mensen in die tijd minder gelukkig of juist gelukkiger waren. Men leefde simpelweg naar de maatstaven van die tijd. Vandaag de dag mogen we onze eigen mening hebben en verkondigen. En laten we wel wezen: hedendaagse technische snufjes maken ons leven heel wat gemakkelijker. En er worden dagdagelijks nieuwe uitvindingen gedaan of producten verzonnen om ons leven nog meer te vergemakkelijken. Wij hebben alle vrijheid om uit het aanbod te kiezen en wie de deur niet uit wil of kan heeft de mogelijkheid online te bestellen. Maar iets 'kijkwaardigs' vinden tussen 150 tv-kanalen kan soms lastig zijn, je mobiele provider kiezen met zoveel aanbiedingen ook. Volgens mij maak je het leven zoveel aangenamer door toch te leren van het verleden, maar tegelijkertijd te profiteren van het heden en zorg te dragen voor de toekomst. Er zullen altijd moeilijke afwegingen gemaakt moeten worden, ongeacht in welke tijd je leeft. Koester de herinneringen en durf in het nu te leven. En voor degenen die niet blij zijn met het heden, denk eens aan de woorden van Oscar Wilde: "Ontevredenheid is de eerste stap naar vooruitgang van een mens of volk."

Ydon

Tags: columns, vroeger
 

Reageren

  • HTML niet toegestaan. URL's worden automatisch clickable.
    * E-mail adres wordt niet getoond