De regels van Matthijs

15-11-2012
Nicole
De regels van Matthijs

In de documentaire De Regels van Matthijs wordt Matthijs, een autistische man, gevolgd door zijn jeugdvriend. Matthijs is een man met zijn eigen gebruiken en logica. Hij beleeft zowel euforische dagen als dagen dat hij dood zou willen zijn. Zijn 'levensverhaal' houdt hij bij in een dagboek.  Sarah Morton, zelf autistisch, bekeek De Regels van Matthijs, en doet verslag.  

 

Op momenten dat Matthijs grip heeft op de situatie, kun je gewoon een gesprek met hem voeren, maar als iets belangrijks niet lukt, schiet hij in de stress en loopt hij vast. Zijn emotionele geschreeuw wordt door anderen uitgelegd als geestelijke gestoordheid. 

Matthijs zit in een conflict met de woningbouwvereniging. Hij verricht klussen in zijn woning waarvan de organisatie vindt dat ze onveilig zijn. Al meerdere keren krijgt hij daar waarschuwingen over.  Dan staat er ineens een begeleidster voor de deur. 

Iemand van de woningbouwvereniging en een deurwaarder willen hem uit zijn huis zetten. Het bericht komt voor Matthijs van het een op het andere moment. “Er was beloofd dat er geen dagvaarding zou komen!” roept hij ontzet. Matthijs is niet iemand die vreemden toelaat op zijn privé-terrein, zonder daarvan in de stress te raken. 

Hulpverleners overleggen met elkaar en praten en maken beslissingen. Over Matthijs. Matthijs zelf neemt alle gesprekken met 'autoriteiten' en 'hulpverleners' op, in de hoop te doorzien wat ze nu eigenlijk bedóelen. Wat ze beloven staat meestal haaks staat op wat ze doen.  Zelf denkt hij: als hij zich maar aan de 'afspraken' houdt, het dan in orde komt. Dat er regels zijn die voor iedereen gelden.

Als Matthijs vragen stelt waar het over gaat, kan de begeleidster daar geen antwoord op geven, terwijl zij het nieuws komt brengen. In zijn paniek schreeuwt hij het uit. “Ik vraag het toch de hele tijd, waarom krijg ik geen antwoord!” De dame doet alsof ze er voor hem is, maar steunt hem in werkelijkheid nauwelijks en gaat ook nergens op in. In plaats daarvan maant ze hem aan om rustig te blijven. 

Maar Matthijs gaat tekeer. Voor hem is zijn woning zijn universum, een eigen plek waar hij veilig hoort te zijn. De mevrouw duikt wat in elkaar alsof hij gevaarlijk is, hoewel hij niemand maar met een vinger aanraakt. “Waarom helpt niemand mij, waarom moet ik altijd alles alleen doen!” schreeuwt hij in zijn wanhoop uit. “Wat willen ze van mij!”

Een gevoel dat mij bekend voorkomt. De situatie niet overzien. Denken dat iets is opgeklaard of opgelost, wat niet het geval blijkt te zijn. Mensen die mijn leven overhoop gooien en niemand die mij steunt of beschermt. Die uitbarstingen herken ik, mezelf niet meer in de hand hebben, al ging ik zelf vaak 'op slot'. “Waar slaat dit op?” zegt Matthijs rustiger. “Waarom hebben ze me niet gewaarschuwd?” Hij voelt zich in de steek gelaten en bedrogen.

De filmmaker moet in actie komen als Matthijs een overdosis heeft ingenomen en belt een ambulance. Hulpverleners dringen de woning binnen en nemen Matthijs mee. Weliswaar met een reden, maar doet men ook iets aan de oorzaak? Al veel eerder kondigde hij aan zelfmoord te plegen als de woningbouwvereniging hem zijn huis uit zou zetten.

Tijdens de rechtszitting is hij kalm. Zijn advocaat verdedigt hem goed, met het argument dat de woningbouwvereniging deze situatie al zeven jaar gedoogt en nu ineens zou het een gevaar zijn? De advocaat lijkt de enige persoon die het voor Matthijs opneemt. Niettemin wordt hij zonder pardon uit zijn huis gezet door een rechter die hem bestempelt als psychiatrische patiënt en bij voorbaat partij kiest voor de organisatie, zonder zich voor te stellen hoe het is om plotseling je vertrouwde plek kwijt te raken. Matthijs mag alleen nog wat spullen pakken. Ook dan blijft hij rustig, al weet hij niet waar hij moet beginnen. De omgeving denkt meteen aan opvang binnen de psychiatrie. Zelf voelt Matthijs meer iets voor een daklozenopvang.

Matthijs ziet in het gezicht van zijn vriend wat zijn verhaal teweegbrengt. “Ik vind jou een toegankelijk en leesbaar persoon,” vertelt hij zijn jeugdvriend, terwijl hij in de camera kijkt. Matthijs voelt zich veilig bij zijn jeugdvriend, in tegenstelling tot het gevoel dat kille instanties hem bezorgen. De documentaire toont niet alleen het leven van Matthijs, maar gaat over de vriendschap tussen Matthijs en zijn jeugdvriend Marc. Hoe verschillend de twee vrienden ook zijn, ze kunnen het goed met elkaar vinden en begrijpen elkaar.

Op zijn familie kan Matthijs namelijk niet terugvallen. Zijn vader straalt vooral onmacht uit, al wil hij zijn zoon graag helpen. Ik zie zijn pijn en herken ook mijn eigen ouders tijdens mijn slechte periodes. 'Hulpverleners' praten op vader in, buiten zijn twijfels en onzekerheid uit. 

Matthijs staat machteloos tegen een leger van anonieme deskundigen en ambtenaren. Zij spreken in de 'wij' vorm, als een collectieve macht. 'Wij vinden dat je intensieve zorg nodig hebt, al vind je dat zelf onzin en voel je je opgesloten'. Hun leer gebruiken ze om gedwongen maatregelen te rechtvaardigen.

Voor Matthijs is het letterlijk van levensbelang om zijn woord te houden. Hij wil ethisch leven en niet hypocriet zijn. Ook zijn zelfmoordpoging was, 'de consequenties nemen van wat hij zelf gezegd heeft'. “Ik sterf liever met de waarheid, dan dat ik leef met een leugen.” Hij stelt zichzelf de vraag: als alles wat je denkt verkeerd is, wat doe je dan?

Zelf heb ik het zorgcircuit overleefd. Ik overleef nog steeds. Ik weet hoe het is als mensen ineens je huis willen binnendringen. Bij mij belde op een ochtend ineens een monteur aan die aan de deur schreeuwde dat ik open moest doen. Ik was me van geen kwaad bewust en vroeg waar dit over ging. Volgens de man had de begeleiding dit met me afgesproken. Toen ik vragen bleef stellen, ging hij dreigen: “Als je er problemen mee hebt, haal ik de begeleiding er wel bij.” 

Zijn uitleg was dat hij een zorgplicht had. Pas achteraf hoorde ik dat het om een legionella-controle ging. Geen van de cliënten was van te voren op de hoogte gebracht. Bij mensen die niet thuis waren, is de monteur met een begeleider naar binnen gegaan, zonder hun medeweten. Pas naderhand kwamen ze hier achter. Sindsdien heb ik me nooit meer veilig gevoeld daar.

Nu ik zelfstandig woon, gebeurt dit me niet meer. Omdat 'mijn' woningbouwvereniging zelf laat weten als er een controle komt en niet via de 'zorg'. Ik ben dankbaar voor mijn eigen plek, vooral nu ik zie hoe het ook had kunnen aflopen. Ik besef hoe kostbaar en kwetsbaar het leven is.

Mede dankzij Matthijs oordeel ik minder snel over mijn medemens als die zich 'extreem' gedraagt. Ik wil eerst weten wat erachter zit. Zowel hij als zijn jeugdvriend Marc hebben deze indringende film op zo’n manier gecreëerd en naar buiten gebracht, dat je op diep niveau kunt meeleven en Matthijs' wereld en gedachten leert kennen. Matthijs zou het wellicht meer naar zijn zin hebben gehad in een koopwoning die hij naar eigen inzicht mocht vormgeven. Zeker weten zullen we het niet. Volgens mij is het doordrukken van een psychiatrische opname de laatste zet geweest, die hem over de rand heeft geduwd.

R.I.P Matthijs!

Sarah Morton

Foto: still uit de documentaire De Regels van Matthijs

De regels van Matthijs van Marc Schmidt, 2012.
Website van Sarah Morton.

Reacties (1)

  • 04-06-2014 17:09
    Olifant

    Bleken toch niet zulke goede regels te zijn :-))

    Anyway, gevalletje Darwin: voor iedereen beter, nu en later. Moeder Natuur is duidelijk.

    Antwoorden
 

Reageren

  • HTML niet toegestaan. URL's worden automatisch clickable.
    * E-mail adres wordt niet getoond